آیا حسود هستید؟

کسی نمی‌تواند بگوید من حسود نیستم. همین ادعا دلیل خوبی است برای حسادت ورزیدن. اما مصرف انرژی حسادت که از نوع آتش است در همه ما یکسان نیست …

در بعضی‌ها آن‌قدر این آتش شعله‌ور است که از آن‌ها انسان‌هایی روان‌رنجور و گاهی تبهکار می‌سازد و در بعضی‌ها عاملی برای فعالیت و حرکت به سوی تبدیل حسادت به سعادت خواهد شد. آن‌چه در زندگی اهمیت دارد این است که ما حوادث را چگونه پاسخ می‌دهیم. آتش جهنم در تعابیر مفسران تنها به آتش شناخته شده‌ای که در طبیعت وجود دارد، تعبیر نمی‌شود، بلکه به این آتش، آتش سرد گفته می‌شود. آن آتش که دایمی است و تمام شدنی نیست و سوزاننده‌تر از آتش طبیعت است. آتش حسادت یکی از آن‌هاست. هیزم آن را خودمان تهیه می‌کنیم و از پیش می‌فرستیم. آتش طبیعت را می‌توان کنترل کرد ولی آتش حسادت فقط باید از طریق خود انسان خاموش شود و خاموش کردن آن هم مستلزم سال‌ها ریاضت و تمرین است. به همین دلیل مبارزه با نفس را جهاد اکبر می‌نامند.

ریشه حسادت کجاست و از چه دری وارد می‌شود؟ در یکی از احادیث حضرت علی (ع) آمده که بزرگ‌ترین گناه ترس است. امروز اگر در سایت‌های مختلفی که در خصوص حسادت آمده تحقیق کنید، کلمه ترس به عنوان ریشه محوری و عامل اصلی حسادت عنوان شده است. هر چند اشخاص حسود کم‌تر به ترس اقرار می‌کنند. ولی ترس از عقب ماندن و یا از دست دادن چیزی موجب سوءظن و حسادت خواهد شد. عدم اعتماد همسران نسبت به یکدیگر از عوامل ترس است که مبادا یکدیگر را از دست بدهند. وقتی همسری به همسرش بگوید من به تو اعتماد دارم، ولی به آدم‌های دور و برت اعتماد ندارم در حقیقت به طور غیرمستقیم به او می‌گوید من به توانایی تو در مراقبت از خودت اعتماد ندارم.

و این ترس، عامل عدم اعتماد در تمامی اختلافات و ناسازگاری‌های همسران با یکدیگر خواهد شد.

بی‌توجهی به شناخت احساسات و عواطف دیگران از دیگر عوامل حسادت است. داستان حضرت یوسف (ع) حاوی پندهای بسیار مفیدی است از جمله این‌که یعقوب (ع) پدر یوسف نمی‌توانست علاقه مفرط خود را نسبت به یوسف از دید دیگر فرزندانش پنهان کند. و همین عامل حسادت برادران یوسف شد و … خوب به محیط کار خود توجه کنید متوجه می‌شوید که در یک موقعیت شغلی افراد دو گونه رابطه دارند یکی روابط رسمی و شغلی و دیگری روابط غیررسمی و غیر سازمانی. و این دو نوع رابطه رسمی و غیررسمی در تمامی سازمان‌ها و محیط‌های شغلی وجود دارد. اما در روابط غیررسمی یعنی این‌که دو نفر در یک محیط کاری می‌توانند ضمن داشتن مناسبات شغلی در بیرون از سازمان با هم مناسبات غیرشغلی یعنی دوستانه‌ای هم داشته باشند. هیچ کس نمی‌تواند از شما بخواهد رابطه غیررسمی نداشته باشید ولی این رابطه نباید در مناسبات رسمی شما با یکدیگر در محیط کار و ایجاد تفاوت‌ها و توازن‌های عاطفی با دیگران اثر منفی بگذارد. روابط غیررسمی در محیط کار زود به چشم دیگران جلوه می‌کند و باعث کوچک‌تر شدن شعاع حیطه‌های شخصی و اداری دوست‌داران خواهد شد. و بسیاری از سوءظن‌ها و در پی آن حسادت‌ها شعله‌ور خواهد شد. در یک سازمان به یک یا چند نفر خاص تعلق ندارید بلکه متعلق به مجموعه سازمان هستید. اگر مجموعه افراد به صورت انفرادی به سازمان تعلق خاطر و همکاری داشته باشند طوری که برای سازمان‌شان مفید باشند سازمان هم به شکل یک کل، بازخوردی وسیع‌تر برای آن‌ها خواهد بود. یا به تعبیری ساده‌تر کمک‌های انفرادی و هر چند کوچک ما سبب کمک فزاینده‌ای از سازمان به خود ما خواهد شد. در این‌جا در اصطلاح مدیریت می‌گویند وضعیتی سینرژیکی ایجاد شده است یعنی یک به علاوه یک بیشتر از دو خواهد شد.

سلامت پیکره سازمان، شور و نشاط سازمانی ایجاد می‌کند. در چنین سازمانی افراد فرضیه‌ای برای خودشکوفایی، خلاقیت خودگردانی و نشاط و‌ روحیه‌ای عالی خواهند داشت و همه حسادت‌ها به فعالیت‌های مهرورزی و همدلی تبدیل خواهد شد.

از دیگر خصوصیات حسادت قابلیت تعمیم آن است. وقتی تجربیاتی غلط و حسادت‌برانگیز در یک محیط کاری یا خانوادگی و … ایجاد می‌شود. آن را در محیط‌های دیگر همانندسازی کرده و می‌گوییم فلانی هم مثل فلان کس در صدد آسیب‌رساندن به من است. نه این طور نیست ویروس حسادت را به این طرف و آن طرف نکشانید. بارهای منفی حسادت را در محیط پاک دیگری نکشانید، چرا آن‌جا را آلوده کنیم. هر جویی که ناپاک نیست. هیچ محیطی در ابتدا آلوده نبود این ما بودیم که آب را گل کردیم.

اگر در محیط خانه وسواس دارید شاید در گذشته ارتباطات غیرصحیحی با دیگران داشته‌اید و آن را در محیط پاک خانه خود تعمیم می‌دهید. یک نوع عدم امنیت و اعتماد نسبت به یکدیگر و مراقبت‌های افراطی در رفت و آمدها و روابط دوستان همسرتان، و مکالمات تلفنی آن‌ها، حتی با دوستان هم جنس همسرتان آتشی که دود آن در قعر شب پیداست. برای بهبود روابط خود با همسرتان لطفا به این تذکرات توجهی خاص داشته باشید.

باید مطمئن باشید که شکست‌های قبلی تکرار نخواهند شد و شما کار را خراب‌تر نخواهید کرد. ماهی یک بار با همسرتان بحث‌های عمدی که دور از تنش‌ها و حسادت است، داشته باشید، در آن جلسه از یکدیگر بخواهید تا موقعیت‌هایی را که در آن نسبت به هم دلخور می‌شوید فهرست‌وار بنویسید و بدون آن‌که همدیگر را متهم یا سرزنش کنید که نباید در این موقعیت‌ها عکس‌العمل نشان دهند فقط آن‌ها را در مورد همسرتان شناسایی کنید و آن‌ها را در موقعیت‌های واقعی رعایت کنید و کمتر در جلو دید یکدیگر نمایان سازید.

خانم‌ها باید بدانند که همسران‌شان به عشق، مراقبت، تایید، احترام و پرستاری نیاز دارند و آقایان نیز باید بدانند که همسران آن‌ها باید مطمئن شوند که شما وفادار، عاشق و حامی آن‌ها هستید. مدل موها و لباس‌‌تان را عوض کنید. فواصلی از روزهای زندگی را برای با هم بودن اختصاص دهید. روی طرز نگاه‌تان کار کنید. توجه کنید چه چیزهایی می‌تواند به شما عزت ببخشد. به موزه، پارک، سینما، تئاتر و تفریح بروید. هر کسی همان رفتاری را با ما خواهد کرد که ما خودمان با خودمان داریم. به توانایی‌های روحی، عاطفی جسمی و جنسی خود اهمیت دهید. اگر شما ضعفی در این توانایی‌ها داشته باشید،‌ در پی آن خواهید بود تا به طرز دیگری آن را جبران کنید و این مکانیزم جبرانی چیزی در پی نخواهد داشت به جز مراقبت‌های وسواس‌گونه و عصبیت‌های افراطی و دست آخر تقویت ریشه‌های حسادت و بدبینی نسبت به یکدیگر.

زیاد از خود، مال و ثروت، فرزندان، همسر و اصالت خانوادگی‌تان تعریف نکنید؛ ولی به همت‌های بلندی که داشته‌اید و موفقیت‌های شیرینی که در زندگی کسب کرده‌اید، افتخار کنید. تعریف کردن از خود در میان مردم موجب عزت شما نخواهند شد. و تنها فایده آن این است که دیگران نسبت به شما حسادت می‌کنند و این موج حسادت دیگران موجب تیرگی طالع شما خواهد بود. در قرآن کریم سوره فلق به طور اختصاصی، برای پناه بردن انسان از شر حسادت، نازل شده است. فایده دیگر تعریف از خود، کم شدن عزت نفس شما در نظر دیگران است. زیرا مشک آن است که خود ببوید، نه آن‌که عطار بگوید. وقتی از محاسن کسی نزد شما تعریف می‌شود حسادت خود را زود نشان ندهید، گویند به حرف (زبان) شما توجهی ندارد، بلکه به کلام باطن شما پی می‌برد.

مبارزه با حسادت کار ساده‌ای نیست، اما شعله‌های آن را می‌توان مهار کرد.

هر گاه از کسی خبری شنیدید که به درجات یا کمالات چشم‌گیری رسیده، به جای حسادت، در خود احساس نشاط و خوشحالی کنید و خدا را شکر کنید که یکی از آشنایان یا دوستان شما به جایی رسیده است که در بهبود موقعیت و شرایط زندگی شما هم حتما اثر مثبتی خواهد داشت. زود به او تبریک بگویید و این را بدانید که نوبت شما هم به زودی خواهد رسید. موقعیت دوستان خود را تحلیل کنید، اگر آن‌ها به حق به درجات عالی رسیده‌اند حسادت شما نشان‌دهنده بیماری شماست. پس به داد خود برسید اگر هم به ناحق رسیده باشند، پس جای غبطه و افسوسی نیست و دعا کنید که خدا به او رحم کند. گاهی پیشرفت دیگران در ما ایجاد انگیزه می‌کند. این حرکت یک حرکت مثبت و سازنده است.

سعی کنید جمله “من هم اگر … بودم از او بهتر می‌شدم” را دور اندازید. شما، شما هستید. کاری به دیگران نداشته باشید بنگرید که شما چه گنج نهفته‌ای دارید که بایست به دنبال آن بگردید و در مصاف با دیگران به تقویت رفتارهای مغایر آن‌ها بپردازید. یعنی بنگرید که چه نقاط مثبتی در دیگران وجود دارد، زشتی‌ها جز آن‌که آتش حسادت شما را برمی‌انگیزند ارمغان دیگری برای شما نخواهند داشت.

آزمون

همه موقعیت‌های زیر درباره زوج‌ها در نظر گرفته شده است. خودتان و کسی را که دوست دارید جای شخصیت‌های موجود در پرسش‌نامه بگذارید و بعد به سوالات جواب بدهید.

۱- در میهمانی شلوغی هستید و یک ساعتی است که همسرتان را ندیده‌اید.